<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW05n0050">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 50 天台敎典入藏考</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 50 天台敎典入藏考</title>
			<author>方廣錩</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">5</idno>.<idno type="no">50</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">天台敎典入藏考</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-12-25T14:17:46">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0397a" n="0397a"/>
<lb ed="ZW" n="0397a01"/>
<lb ed="ZW" n="0397a02"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>天台敎典入藏考</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0397a03"/><byline cb:type="author">方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0397a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前言</cb:mulu>
<lb ed="ZW" n="0397a05"/><p xml:id="pZW05p0397a0501">天台敎典是天台宗編纂的，闡述、弘揚本宗宗義的典籍集
<lb ed="ZW" n="0397a06"/>成。天台宗是中國佛敎史上最早出現的中國佛敎宗派，與此相
<lb ed="ZW" n="0397a07"/>應，天台敎典也是中國佛敎史上最早出現的宗派性文匯。天台
<lb ed="ZW" n="0397a08"/>敎典的出現是對中國佛敎典籍的正統形態⸺大藏經的有力補
<lb ed="ZW" n="0397a09"/>充，對其後各種宗派性、專題性文匯的出現都有一定的影響。因
<lb ed="ZW" n="0397a10"/>此，對天台敎典的研究成爲天台宗研究與佛敎文獻學研究的重
<lb ed="ZW" n="0397a11"/>要組成部分之一。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a12"/><p xml:id="pZW05p0397a1201">在拙作《八⸺十世紀佛敎大藏經史》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0397001" n="0397001"/>中，我曾經對同時
<lb ed="ZW" n="0397a13"/>期的天台敎典作過簡略的研究，勾勒了它的槪貌。本文則想談
<lb ed="ZW" n="0397a14"/>談它的入藏問題。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0397a15"/>
<lb ed="ZW" n="0397a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一、隋代入藏考辨</cb:mulu><head>一、隋代入藏考辨</head>
<lb ed="ZW" n="0397a17"/><p xml:id="pZW05p0397a1701">傳統認爲，天台敎典是北宋天聖年間初次入藏的。現在看
<lb ed="ZW" n="0397a18"/>來，這個觀點還値得商榷。從現有材料看，早在隋代，它就曾經
<lb ed="ZW" n="0397a19"/>被收入皇家內道場修造的皇家官藏。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a20"/><p xml:id="pZW05p0397a2001">天台敎典是智者大師逝世後，由其高足章安灌頂在隋煬帝
<lb ed="ZW" n="0397a21"/>楊廣的支持下編纂而成。關於天台敎典與灌頂及楊廣的關係，
<lb ed="ZW" n="0397a22"/>《佛祖統記》的作者，南宋志磐是這樣叙述的：「昔如來涅槃，阿難
<lb ed="ZW" n="0397a23"/>結集。……今智者示滅，章安結集。……阿難結集之際，闍王
<lb ed="ZW" n="0397a24"/>（指<name role="" type="person">摩揭陀國</name>阿闍世王⸺方按）送供一夏；章安結集之日，煬帝
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0398a" n="0398a"/>
<lb ed="ZW" n="0398a01"/>送供十年。挹流尋源，智者如東土一佛，章安有似阿難，……煬
<lb ed="ZW" n="0398a02"/>帝外護，有同闍王。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398001" n="0398001"/>亦卽志磐認爲天台敎典是在楊廣的直接
<lb ed="ZW" n="0398a03"/>支持下產生的。事實的確如此。</p>
<lb ed="ZW" n="0398a04"/><p xml:id="pZW05p0398a0401">智者大師是開皇十七年（597）十一月二十四日逝世的。第
<lb ed="ZW" n="0398a05"/>二年正月，灌頂奉命與普明一起自天台至揚州，向當時駐於揚州
<lb ed="ZW" n="0398a06"/>的晉王楊廣奉上智者大師的遺書及所撰《淨名義疏》三十一卷。
<lb ed="ZW" n="0398a07"/>二月，楊廣遣使致意，並稱：「不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398002" n="0398002"/>獲親承《義疏》，爲之悔恨。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398003" n="0398003"/>
<lb ed="ZW" n="0398a08"/>卽爲沒有親耳聽到智者大師講解《淨名義疏》而遺憾。《佛祖統
<lb ed="ZW" n="0398a09"/>記》還記載了這樣一個故事：</p>
<lb ed="ZW" n="0398a10"/><p xml:id="pZW05p0398a1001">「王（指晉王楊廣⸺方按）初覽遺書，對《淨名疏》而立愿
<lb ed="ZW" n="0398a11"/>曰：『昔親奉師顏，未能咨決。今承遺旨，何由可悟？若尋文生
<lb ed="ZW" n="0398a12"/>解，愿示神通。』夜夢群僧集閣，王自說義。見智者飛空而至，寫
<lb ed="ZW" n="0398a13"/>七寶、珊瑚於閣，還復飛去。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398004" n="0398004"/></p>
<lb ed="ZW" n="0398a14"/><p xml:id="pZW05p0398a1401">上述資料說明，無論隋王朝在政治上對智顗如何疑忌，但楊
<lb ed="ZW" n="0398a15"/>廣對智者所弘揚的天台理論仍甚爲心折，並爲智者大師逝世，巨
<lb ed="ZW" n="0398a16"/>匠隕落而歎息。因此，很可能由此萌發結集智者著作的想法，並
<lb ed="ZW" n="0398a17"/>授意灌頂具體進行。灌頂從陳後主至德（583-586）初年師從智
<lb ed="ZW" n="0398a18"/>者，到<name role="" type="person">隋文帝</name>開皇十七年（597）智者逝世，先後共十餘年。史載，
<lb ed="ZW" n="0398a19"/>他侍從智者，「聽受之次，悉與結集，大小部帙，百有餘卷。傳諸
<lb ed="ZW" n="0398a20"/>未聞，師之功也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398005" n="0398005"/>因此，他來集結智者大師的遺著，應該說是
<lb ed="ZW" n="0398a21"/>很恰當的人選。志磐稱頌道：「章安侍右，以一遍記之才，筆爲論
<lb ed="ZW" n="0398a22"/>疏，垂之將來，殆與慶喜（卽阿難⸺方按）結集同功而比德也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0399a" n="0399a"/>
<lb ed="ZW" n="0399a01"/>微章安，吾恐智者之道將絕聞於今日矣。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399001" n="0399001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0399a02"/><p xml:id="pZW05p0399a0201">楊廣對智者及天台理論的這種態度，他與天台敎典的這種
<lb ed="ZW" n="0399a03"/>關係，是天台敎典於隋代入藏的直接原因。</p>
<lb ed="ZW" n="0399a04"/><p xml:id="pZW05p0399a0401">智者大師立宗的南北朝晚期及隋朝初期，正是我國大藏經
<lb ed="ZW" n="0399a05"/>正式形成的時期。這時的大藏經，特別是北方編纂的大藏經的
<lb ed="ZW" n="0399a06"/>一個顯著特點，就是基本上祇收域外傳入的翻譯佛典，而將中華
<lb ed="ZW" n="0399a07"/>佛敎撰著排除在外。卽使收入若干中國僧人的著作，大抵也局
<lb ed="ZW" n="0399a08"/>限在僧史、音義、法苑、法集之類毗贊佛敎有功的著作上。在這
<lb ed="ZW" n="0399a09"/>裡，隋開皇年間編纂的《歷代三寶記》就是一個典型的例子。《歷
<lb ed="ZW" n="0399a10"/>代三寶記》首創以「入藏錄」載錄所有入藏典籍的體例，成爲我國
<lb ed="ZW" n="0399a11"/>大藏經理論自覺的一個標誌。但在《歷代三寶記》的「入藏錄」
<lb ed="ZW" n="0399a12"/>中，連一部中國人的撰述也不收。也許正是因爲這一原因，促使
<lb ed="ZW" n="0399a13"/>天台敎典這樣專門弘揚本宗敎義的中華佛敎撰著祇能在藏外另
<lb ed="ZW" n="0399a14"/>行結集。</p>
<lb ed="ZW" n="0399a15"/><p xml:id="pZW05p0399a1501">隋煬帝雖然是歷史上著名的亡國之君，但本人風流蘊藉，雅
<lb ed="ZW" n="0399a16"/>好文事。卽位之後，他翻抄秘閣圖書，收聚古跡名畫，又於內道
<lb ed="ZW" n="0399a17"/>場集佛經、道經，別撰目錄。關於這部在內道場修造的大藏經，
<lb ed="ZW" n="0399a18"/>《隋書･經籍志》是這樣記載的：</p>
<lb ed="ZW" n="0399a19"/><p xml:id="pZW05p0399a1901">「大業時，又令沙門智果於東都內道場撰諸經目，分別條貫，
<lb ed="ZW" n="0399a20"/>以佛所說經爲三部：一曰大乘，二曰小乘，三曰雜經。其餘似後
<lb ed="ZW" n="0399a21"/>人假托爲之者，別爲一部，謂之疑經。又有菩薩及諸深解奧義、
<lb ed="ZW" n="0399a22"/>贊明佛理者，名之爲論。及戒律並有大、小及中三部之別。又所
<lb ed="ZW" n="0399a23"/>學者，錄其當時行事，名之爲記。凡十一種。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399002" n="0399002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0399a24"/><p xml:id="pZW05p0399a2401">該藏的具體結構與收經數如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0399a25"/><p xml:id="pZW05p0399a2501">　　一、大乘經：　　　　617部，2076卷；</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0400a" n="0400a"/>
<lb ed="ZW" n="0400a01"/><p cb:type="pre" xml:id="pZW05p0400a0101">　　　　　其中：經558部，1697卷；
<lb ed="ZW" n="0400a02"/>　　　　　　　　疏59部，379卷
<lb ed="ZW" n="0400a03"/>　　二、小乘經：　　　　487部，852卷；
<lb ed="ZW" n="0400a04"/>　　三、雜經：　　　　　380部，716卷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400001" n="0400001"/>；
<lb ed="ZW" n="0400a05"/>　　四、雜疑經：　　　　172部，336卷；
<lb ed="ZW" n="0400a06"/>　　五、大乘律：　　　　52部，91卷；
<lb ed="ZW" n="0400a07"/>　　六、小乘律：　　　　80部，472卷；
<lb ed="ZW" n="0400a08"/>　　　　　其中：律77部，490卷；
<lb ed="ZW" n="0400a09"/>　　　　　　　　疏2部，23卷；
<lb ed="ZW" n="0400a10"/>　　七、雜律：　　　　　27部，46卷；
<lb ed="ZW" n="0400a11"/>　　八、大乘論：　　　　35部，141卷；
<lb ed="ZW" n="0400a12"/>　　　　　其中：論30部，94卷；
<lb ed="ZW" n="0400a13"/>　　　　　　　　疏15部，47卷；
<lb ed="ZW" n="0400a14"/>　　九、小乘論：　　　　41部，567卷；
<lb ed="ZW" n="0400a15"/>　　　　　其中：論21部，491卷；
<lb ed="ZW" n="0400a16"/>　　　　　　　　疏10部，76卷；
<lb ed="ZW" n="0400a17"/>　　十、雜論：　　　　　51部，437卷；
<lb ed="ZW" n="0400a18"/>　　　　　其中：論32部，299卷；
<lb ed="ZW" n="0400a19"/>　　　　　　　　疏9部，138卷；
<lb ed="ZW" n="0400a20"/>　　十一、記：　　　　　20部，464卷。
<lb ed="ZW" n="0400a21"/>　　　　　以上總計：1950部，6198卷。</p>
<lb ed="ZW" n="0400a22"/><p xml:id="pZW05p0400a2201">根據隋<name role="" type="person">費長房</name>《歷代三寶記》卷十五，《歷代三寶記･入藏錄》
<lb ed="ZW" n="0400a23"/>收入大乘經律論551部，1586卷；小乘經律論525部，1712卷。
<lb ed="ZW" n="0400a24"/>總計1076部，3292卷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400002" n="0400002"/>。兩相比較，智果在內道場所造的這部
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0401a" n="0401a"/>
<lb ed="ZW" n="0401a01"/>藏經，要比<name role="" type="person">費長房</name>審定的藏經多出874部，2906卷。多出的部
<lb ed="ZW" n="0401a02"/>分，絕大部分是中華佛敎撰著。根據天台宗史、《佛祖統記･山家
<lb ed="ZW" n="0401a03"/>敎典史》、《傳敎大師將來台州錄》及其它有關材料，智果造藏時，
<lb ed="ZW" n="0401a04"/>天台敎典的規模尙小，大體包括有慧思、智者及灌頂三人的著
<lb ed="ZW" n="0401a05"/>作。約60餘部，200餘卷。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0401001" n="0401001"/>與上述智果造藏經所收中華佛敎
<lb ed="ZW" n="0401a06"/>撰著總數相比，祇占很小一部分。考慮到當時的佛敎諸派別中，
<lb ed="ZW" n="0401a07"/>楊廣與天台宗的關係最爲密切，天台敎典本身又是在他的直接
<lb ed="ZW" n="0401a08"/>支持下結集的，則天台敎典此時被收入遵照楊廣之命而編纂的
<lb ed="ZW" n="0401a09"/>這部內道場藏經中，應該是順理成章的事。</p>
<lb ed="ZW" n="0401a10"/><p xml:id="pZW05p0401a1001">當然，應該指出，當時大藏經的主流形態是基本不收中華佛
<lb ed="ZW" n="0401a11"/>敎撰著，所以智果所編纂的這部內道場藏經屬於非主流形態。
<lb ed="ZW" n="0401a12"/>雖然這是一部皇家官藏，但當時的皇家官藏對各地藏經缺乏權
<lb ed="ZW" n="0401a13"/>威性與規<anchor xml:id="nkr_note_add_0401a1301" n="0401a1301"/><anchor xml:id="beg0401a1301" n="0401a1301"/>範<anchor xml:id="end0401a1301"/>力，各地藏經的形態由各地造藏僧人自行決定，百花
<lb ed="ZW" n="0401a14"/>齊放。再說，隋祚短促，如同煬帝特意到揚州觀賞的曇花。因
<lb ed="ZW" n="0401a15"/>此，雖說天台敎典在隋代曾經被收入東都內道場的大藏經中，但
<lb ed="ZW" n="0401a16"/>從全局看，此事並不足以改變它在宋以前基本上一直被排斥在
<lb ed="ZW" n="0401a17"/>大藏經之外這一總體格局。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0401a18"/>
<lb ed="ZW" n="0401a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二、天聖入藏考辨</cb:mulu><head>二、天聖入藏考辨</head>
<lb ed="ZW" n="0401a20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">１、入藏時間</cb:mulu><head>１、入藏時間</head>
<lb ed="ZW" n="0401a21"/><p xml:id="pZW05p0401a2101">《佛祖統記》卷四十五載：</p>
<lb ed="ZW" n="0401a22"/><p xml:id="pZW05p0401a2201"><name role="" type="person">宋仁宗</name>天聖「二年（1024），詔賜天台敎文入藏。及賜白金百
<lb ed="ZW" n="0401a23"/>兩，飯靈山千衆，慈云撰《敎藏隨函目錄》，述諸部著作大意。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0401002" n="0401002"/></p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0402a" n="0402a"/>
<lb ed="ZW" n="0402a01"/><p xml:id="pZW05p0402a0101">從這條材料看，天台敎典應於天聖二年（1024）入藏。但北
<lb ed="ZW" n="0402a02"/>宋景祐年間呂夷簡等人所編《景祐新修法寶錄》卷十七則稱天台
<lb ed="ZW" n="0402a03"/>敎典是天聖四年（1026）入藏的：</p>
<lb ed="ZW" n="0402a04"/><p xml:id="pZW05p0402a0401">「（天聖）四年（1026），……四月，……內出天台智者科敎經
<lb ed="ZW" n="0402a05"/>論一百五十卷，令三藏惟淨集左右街僧職，京城義學、文學沙門
<lb ed="ZW" n="0402a06"/>二十人，同加詳定，編錄入藏。詔杭州搜訪印版，並令附驛以進。
<lb ed="ZW" n="0402a07"/>有闕者，付印經院刊鏤。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402001" n="0402001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0402a08"/><p xml:id="pZW05p0402a0801">《景祐新修法寶錄》上距天聖四年僅10年左右，上述記述淸
<lb ed="ZW" n="0402a09"/>晰詳盡，完全是當時情況的實錄，顯然比南宋僧人志磐的記載更
<lb ed="ZW" n="0402a10"/>加可靠。因此，天台敎典應於天聖四年（1026）年入藏。《佛祖統
<lb ed="ZW" n="0402a11"/>記》記載有誤。</p>
<lb ed="ZW" n="0402a12"/><p xml:id="pZW05p0402a1201">根據《景祐新修法寶錄》的上述記載，入藏的天台敎典是由
<lb ed="ZW" n="0402a13"/>大內發出的，計150卷。由惟淨組織京城20僧人校訂後入藏。
<lb ed="ZW" n="0402a14"/>在這之前，在杭州⸺當時的書籍刊印中心之一⸺已經刊印
<lb ed="ZW" n="0402a15"/>了其中的若干典籍。所以詔令杭州搜羅那些已刊經版送到京師
<lb ed="ZW" n="0402a16"/>印經院。至於未刊部分，則由印經院負責刊鏤補齊。由於北宋
<lb ed="ZW" n="0402a17"/>的官版藏經祇有一部，卽著名的《開寶藏》。該《開寶藏》經版其
<lb ed="ZW" n="0402a18"/>時存於印經院。因此，邏輯的結論祇有一個：天台敎典在天聖四
<lb ed="ZW" n="0402a19"/>年（1026）被賜入藏，就是被增入《開寶藏》。從此，天台敎典成爲
<lb ed="ZW" n="0402a20"/>《開寶藏》的組成部分。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0402a21"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">２、所繫帙號</cb:mulu><head>２、所繫帙號</head>
<lb ed="ZW" n="0402a22"/><p xml:id="pZW05p0402a2201">我國刻本藏經都用千字文帙號來表示某部典籍在大藏經中
<lb ed="ZW" n="0402a23"/>的具體位置，並作爲檢索號。天台敎典賜入《開寶藏》之後，所繫
<lb ed="ZW" n="0402a24"/>的千字文帙號是什麼？這個問題實際涉及我國第一部版刻藏經
<lb ed="ZW" n="0402a25"/>《開寶藏》的目錄復原與研究。牽一髮而動全身。</p>
<lb ed="ZW" n="0402a26"/><p xml:id="pZW05p0402a2601">《景祐新修法寶錄》是這樣講的：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0403a" n="0403a"/>
<lb ed="ZW" n="0403a01"/><p xml:id="pZW05p0403a0101">「（天聖）四年（1026），……五月，復出唐<name role="" type="person">慈恩寺</name>翻經法師窺
<lb ed="ZW" n="0403a02"/>基所著經論章疏四十三卷，令編聯入藏。惟淨等請以智者、慈恩
<lb ed="ZW" n="0403a03"/>二書附於《開元錄･東土集傳》之次。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403001" n="0403001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0403a04"/><p xml:id="pZW05p0403a0401">上文的意思是：當時仁宗要求將這些典籍「編聯入藏」，亦卽
<lb ed="ZW" n="0403a05"/>按照《千字文》順序排字給號，增入《開寶藏》。但惟淨等提出應
<lb ed="ZW" n="0403a06"/>將它們置於《開元入藏錄･賢聖集傳》的「東土集傳」之後，也就是
<lb ed="ZW" n="0403a07"/>插在當時《開寶藏》的第480帙與第481帙之間。關於這一問
<lb ed="ZW" n="0403a08"/>題，下文還要涉及。如果說150卷天台敎典大體編爲15帙，43
<lb ed="ZW" n="0403a09"/>卷窺基著作大體編爲7帙，總計可以編爲22帙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403002" n="0403002"/>，則這批典籍
<lb ed="ZW" n="0403a10"/>的千字文帙號應該從「杜」字號到「給」字號。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0403a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">３、從《天聖釋敎總錄》看天台敎典的入藏及帙號</cb:mulu><head>３、從《天聖釋敎總錄》看天台敎典的入藏及帙號</head>
<lb ed="ZW" n="0403a12"/><p xml:id="pZW05p0403a1201">天聖五年（1027），惟淨等編纂了一部新的大藏經目錄⸺
<lb ed="ZW" n="0403a13"/>《天聖釋敎錄》。由於這部目錄編纂於天台敎典入藏之第二年，
<lb ed="ZW" n="0403a14"/>對我們研究天台敎典的入藏問題自然有密切關係。</p>
<lb ed="ZW" n="0403a15"/><p xml:id="pZW05p0403a1501">《佛祖統記》載：天聖五年（1027），「三藏惟淨進大藏經目錄
<lb ed="ZW" n="0403a16"/>二帙，賜名《天聖釋敎錄》，凡六千一百九十七卷。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403003" n="0403003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0403a17"/><p xml:id="pZW05p0403a1701">《景祐新修法寶錄》沒有關於該《天聖釋敎錄》的記載，但在
<lb ed="ZW" n="0403a18"/>天聖五年（1027）條下，有這樣一條記事：</p>
<lb ed="ZW" n="0403a19"/><p xml:id="pZW05p0403a1901">「五年春二月，……三藏沙門法護、惟淨上言：</p>
<lb ed="ZW" n="0403a20"/><p xml:id="pZW05p0403a2001">「『傳譯之興，自漢永平丁卯，迄唐正（貞）元己巳，歷十九代，
<lb ed="ZW" n="0403a21"/>凡七百二十四年。所出三藏敎文七千四百餘卷。自是輟，翻譯
<lb ed="ZW" n="0403a22"/>者一百九十三祀。聖宋啓運，像敎中興。太祖皇帝遺（遣）僧西
<lb ed="ZW" n="0403a23"/>游，以訪梵典；太宗皇帝肇興譯館，廣演秘文；眞宗皇上繼闡眞
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0404a" n="0404a"/>
<lb ed="ZW" n="0404a01"/>乘，增新華藏。迄於天聖，凡四十六載，所出敎文五百一十六卷。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a02"/><p xml:id="pZW05p0404a0201">「『近者五天竺所貢經葉，多是已備之文，鮮得新經。翻譯法
<lb ed="ZW" n="0404a03"/>護，愿回天竺。惟淨乞止<name role="" type="person">龍門山</name>寺。仍錄前代譯經三藏十五人
<lb ed="ZW" n="0404a04"/>罷譯故事以聞。』</p>
<lb ed="ZW" n="0404a05"/><p xml:id="pZW05p0404a0501">「表入，留中不報。潤文、樞密副使夏竦亦奏其事，未之許
<lb ed="ZW" n="0404a06"/>也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404001" n="0404001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0404a07"/><p xml:id="pZW05p0404a0701">上文說明，惟淨等因爲當時已經已無新經可譯，所以擬停止
<lb ed="ZW" n="0404a08"/>翻譯事業。在停譯前，他們編纂了一個經錄，將前代的譯經事業
<lb ed="ZW" n="0404a09"/>作了一個總結。此事還是可信的。根據《佛祖統記》，該《天聖釋
<lb ed="ZW" n="0404a10"/>敎錄》共二帙，卽二十卷。收經6197卷。《景祐新修法寶錄》稱
<lb ed="ZW" n="0404a11"/>從漢代到宋天聖年間，共出經7900多卷。兩者相差1700餘卷。
<lb ed="ZW" n="0404a12"/>這是由於一個記錄的是實際入藏數，一個記錄的是歷代出經數。
<lb ed="ZW" n="0404a13"/>由於歷代所出經有不少已經亡佚無存，僅有其目，故有上述之差
<lb ed="ZW" n="0404a14"/>數。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a15"/><p xml:id="pZW05p0404a1501">該《天聖釋敎錄》雖然已經亡佚，但它的簡目⸺《天聖釋敎
<lb ed="ZW" n="0404a16"/>總錄》的殘本還保存在《趙城金藏》中。該《總錄》原爲三册，它與
<lb ed="ZW" n="0404a17"/>《天聖釋敎錄》的關係，應該如同《開元釋敎錄･入藏錄》與《開元
<lb ed="ZW" n="0404a18"/>釋敎錄》一樣。因單獨別行，故稱《總錄》。現上册己佚，中册亦
<lb ed="ZW" n="0404a19"/>殘，下册首殘，餘尙完整。它是當時全部入藏典籍的總目錄，也
<lb ed="ZW" n="0404a20"/>是惟淨心目中《開寶藏》的標準目錄。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a21"/><p xml:id="pZW05p0404a2101">從現存殘册看，該《總錄》上、中兩册著錄原《開元入藏錄》的
<lb ed="ZW" n="0404a22"/>經典。下册著錄新編入藏經典。總體收經情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0404a23"/><p xml:id="pZW05p0404a2301">一、開元舊錄部分，480帙，天～英。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a24"/><p xml:id="pZW05p0404a2401">二、附續新編部分，24帙，杜～兵。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a25"/><p xml:id="pZW05p0404a2501">三、《廣品歷章》附《貞元續開元錄》，3帙，高～陪。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a26"/><p xml:id="pZW05p0404a2601">四、《貞元續開元錄》所收部分，24帙，輦～伊。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0405a" n="0405a"/>
<lb ed="ZW" n="0405a01"/><p xml:id="pZW05p0405a0101">五、《大中祥符錄》所收部分，60帙，尹～煩。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a02"/><p xml:id="pZW05p0405a0201">六、《大中祥符錄》後新出經，11帙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405001" n="0405001"/>，刑～威。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a03"/><p xml:id="pZW05p0405a0301">以上總計602帙。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a04"/><p xml:id="pZW05p0405a0401">由於我們對《開元入藏錄》所載諸經比較熟悉，所以，上、中
<lb ed="ZW" n="0405a05"/>兩册的佚殘，對我們瞭解該兩册的內容，並不會造成多大的影
<lb ed="ZW" n="0405a06"/>響。遺憾的是由於下册首殘，存文從上述第三部分《廣品歷章》
<lb ed="ZW" n="0405a07"/>起，故第二部分附續新編部分所收的24帙具體是什麼經典，現
<lb ed="ZW" n="0405a08"/>在已無從確認。如前所述，天台敎典恰恰就應編排在這一部分。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a09"/><p xml:id="pZW05p0405a0901">雖說現存的《天聖釋敎總錄》殘册無從證實天台敎典的存
<lb ed="ZW" n="0405a10"/>在，但前一年正是惟淨本人提出將天台、慈恩的著作續編在《開
<lb ed="ZW" n="0405a11"/>元入藏錄》之後，而在惟淨所編的《天聖釋敎總錄》下册末尾又這
<lb ed="ZW" n="0405a12"/>樣說。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a13"/><p xml:id="pZW05p0405a1301">「右《天聖釋敎總錄》中都收開元舊錄、並附續新編、及正
<lb ed="ZW" n="0405a14"/>（貞）元法寶等錄，共計六百二帙，六百二號。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405002" n="0405002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0405a15"/><p xml:id="pZW05p0405a1501">旣稱「新編」，自然應該是編入不久的。則我們有理由認爲，
<lb ed="ZW" n="0405a16"/>在《天聖釋敎錄》的「附續新編」部分從「杜」到「兵」的24帙中，應
<lb ed="ZW" n="0405a17"/>該包括天台敎典及慈恩著作。如前所述，上述兩類著作可以編
<lb ed="ZW" n="0405a18"/>爲22帙。則在「附續新編」部分的24帙中，除了上述天台、慈恩
<lb ed="ZW" n="0405a19"/>之193卷外，還收入一些其他若干著作。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0405a20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">４、問題的提出</cb:mulu><head>４、問題的提出</head>
<lb ed="ZW" n="0405a21"/><p xml:id="pZW05p0405a2101"><name role="" type="person">呂澂</name>先生在所撰《宋代佛敎》中這樣說：</p>
<lb ed="ZW" n="0405a22"/><p xml:id="pZW05p0405a2201">「天聖時所編新錄稱《天聖釋敎總錄》三卷（亦稱三册）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405003" n="0405003"/>，譯
<lb ed="ZW" n="0405a23"/>經三藏惟淨和譯場職事僧人等同編。它係當時全部入藏經典的
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0406a" n="0406a"/>
<lb ed="ZW" n="0406a01"/>目錄，記載著《開元錄》各經、新編入藏的天台慈恩兩家著述、《貞
<lb ed="ZW" n="0406a02"/>元錄》各經、《祥符錄》各經、再附載其後新譯各經，一共六百零二
<lb ed="ZW" n="0406a03"/>帙、六千一百九十七卷。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406001" n="0406001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0406a04"/><p xml:id="pZW05p0406a0401"><name role="" type="person">呂澂</name>先生在上述論述中確認天台敎典在天聖年間入藏，並
<lb ed="ZW" n="0406a05"/>編入《天聖釋敎總錄》這一事實。由於《天聖釋敎總錄》所收之經
<lb ed="ZW" n="0406a06"/>典均編有千字文帙號，所以，上述論述等於肯定天台敎典都編有
<lb ed="ZW" n="0406a07"/>千字文帙號。按照現存《天聖釋敎總錄》的體例，這些天台敎典
<lb ed="ZW" n="0406a08"/>的千字文帙號必然如前所述，在從「杜」到「兵」這24個字中。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a09"/><p xml:id="pZW05p0406a0901">但是，在《宋刻蜀版藏經》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406002" n="0406002"/>一文中，<name role="" type="person">呂澂</name>先生又認爲《開寶
<lb ed="ZW" n="0406a10"/>藏》的千字文帙號祇編到「轂」，並且從「杜」到「轂」共30個字，計
<lb ed="ZW" n="0406a11"/>30帙，所收全部爲從太平興國七年（982）到咸平二年（999）的宋
<lb ed="ZW" n="0406a12"/>代新譯經。其後入藏的所有經典，包括前面提到的天台、慈恩兩
<lb ed="ZW" n="0406a13"/>宗章疏，都沒有編千字文帙號。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a14"/><p xml:id="pZW05p0406a1401"><name role="" type="person">呂澂</name>先生的上述文章，都肯定了天台敎典的入藏，但在入藏
<lb ed="ZW" n="0406a15"/>後的帙號問題上是自相矛盾的。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a16"/><p xml:id="pZW05p0406a1601">童瑋先生的《北宋〈開寶大藏經〉雕印考釋及目錄還原》對這
<lb ed="ZW" n="0406a17"/>個問題是這樣講的：</p>
<lb ed="ZW" n="0406a18"/><p xml:id="pZW05p0406a1801">「惟淨等請以智者、慈恩二書附於《開元錄》東土集傳之次，
<lb ed="ZW" n="0406a19"/>這樣便形成了《開寶藏》的『再校增補本』。天台宗的科敎經論等
<lb ed="ZW" n="0406a20"/>納入千字文順序帙號，始於後來的《崇寧》、《毗盧》兩藏。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406003" n="0406003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0406a21"/><p xml:id="pZW05p0406a2101">這段話也是自相矛盾的。因爲說它們增入《開寶藏》時，乃
<lb ed="ZW" n="0406a22"/>附於《開元錄》東土集傳之次，就等於說它們在《開寶藏》中已經
<lb ed="ZW" n="0406a23"/>編有千字文帙號。而說它們「納入千字文順序帙號，始於後來的
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0407a" n="0407a"/>
<lb ed="ZW" n="0407a01"/>《崇寧》、《毗盧》兩藏」，則又是說它們在《開寶藏》中還沒有帙號。
<lb ed="ZW" n="0407a02"/>童瑋先生此處的自相矛盾與前述<name role="" type="person">呂澂</name>先生的自相矛盾如出一
<lb ed="ZW" n="0407a03"/>轍。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a04"/><p xml:id="pZW05p0407a0401">不過，看來童瑋先生並不贊同<name role="" type="person">呂澂</name>先生的《開寶藏》帙號祇
<lb ed="ZW" n="0407a05"/>到「轂」字號，其後諸典籍均不編號的觀點。在「目錄復原」中，他
<lb ed="ZW" n="0407a06"/>對《開寶藏》所收的典籍統統給予千字文帙號，其帙號一直編到
<lb ed="ZW" n="0407a07"/>「洞」字號。由於童瑋先生沒有把天台敎典收入該「目錄復原」，
<lb ed="ZW" n="0407a08"/>由此證明童瑋先生還是傾向天台敎典沒有千字文帙號。但是，
<lb ed="ZW" n="0407a09"/>童瑋先生在《開寶藏》的目錄復原中根本不收天台敎典本身，又
<lb ed="ZW" n="0407a10"/>等於從目錄角度否定了天台敎典曾經增入《開寶藏》這一事實。
<lb ed="ZW" n="0407a11"/>這顯然是不合適的。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a12"/><p xml:id="pZW05p0407a1201">台灣蔡運辰先生所編《二十五種藏經目錄對照考釋》，旣沒
<lb ed="ZW" n="0407a13"/>有提到天台敎典增入《開寶藏》這一事實，也沒有在《開寶藏》項
<lb ed="ZW" n="0407a14"/>下列入天台敎典。完全迴避了這一問題。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a15"/><p xml:id="pZW05p0407a1501">那麼，天台敎典增入《開寶藏》後，到底有無千字文帙號？是
<lb ed="ZW" n="0407a16"/>什麼帙號？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0407a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">５、《開寶藏》的流通形態</cb:mulu><head>５、《開寶藏》的流通形態</head>
<lb ed="ZW" n="0407a18"/><p xml:id="pZW05p0407a1801">在此必須先談談天聖五年（1027）以前《開寶藏》的流通形
<lb ed="ZW" n="0407a19"/>態。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a20"/><p xml:id="pZW05p0407a2001">《開寶藏》刊刻以前，我國的藏經大體有三種流通形態：有的
<lb ed="ZW" n="0407a21"/>所造僅爲《開元入藏錄》部分；有的依據圓照的《貞元續開元錄》
<lb ed="ZW" n="0407a22"/>增補後續部分；有的則依據恒安的《續貞元錄》增補後續部分。
<lb ed="ZW" n="0407a23"/>在四川初刊的《開寶藏》雖有13萬版片，實際所刊僅爲《開元入
<lb ed="ZW" n="0407a24"/>藏錄》部分，共480帙，千字文帙號從「天」到「英」（以下稱「開元
<lb ed="ZW" n="0407a25"/>舊錄部分」）。這樣，就產生一個增補《開元入藏錄》未收經典的
<lb ed="ZW" n="0407a26"/>問題。但《開寶藏》旣未增補《貞元續開元錄》部分，也未增補《續
<lb ed="ZW" n="0407a27"/>貞元錄》部分，而是首先增補前述<name role="" type="person">呂澂</name>先生提到的從太平興國七
<lb ed="ZW" n="0407a28"/>年（982）到咸平二年（999）宋朝新譯的279卷典籍，計30帙，千
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0408a" n="0408a"/>
<lb ed="ZW" n="0408a01"/>字文帙號從「杜」到「轂」（以下稱「宋譯一部分」）。此後又依據
<lb ed="ZW" n="0408a02"/>《貞元續開元錄》增補了《開元入藏錄》未收的242卷典籍，計24
<lb ed="ZW" n="0408a03"/>帙。由於《廣品歷章》是《開元入藏錄》的詳目，《貞元續開元錄》
<lb ed="ZW" n="0408a04"/>是新增補經典的總目，所以把這兩部經錄合爲3帙，放在前述
<lb ed="ZW" n="0408a05"/>24帙之前，總計27帙。千字文帙號從「振」到「奄」（以下稱「續
<lb ed="ZW" n="0408a06"/>補部分」）。</p>
<lb ed="ZW" n="0408a07"/><p xml:id="pZW05p0408a0701">由於上述兩批典籍是在不同時期分別增補的，因此，它們的
<lb ed="ZW" n="0408a08"/>流傳情況也不一樣。有的寺院有收藏，有的寺院沒有收藏。所
<lb ed="ZW" n="0408a09"/>以，北宋崇寧年間撰寫《大藏經綱目指要錄》的惟白在他的這部
<lb ed="ZW" n="0408a10"/>著作中基本上祇介紹「開元舊錄部分」，並在卷八介紹說：</p>
<lb ed="ZW" n="0408a11"/><p xml:id="pZW05p0408a1101">「通前計大小乘、經律論，總五千四十餘卷，四百八十帙。以
<lb ed="ZW" n="0408a12"/>《開元釋敎錄》爲準。則今撮略品目所集也。其餘隨藏添賜，經
<lb ed="ZW" n="0408a13"/>傳三十帙，未入藏經二十七帙，天下寺院藏中，或有或無。印經
<lb ed="ZW" n="0408a14"/>官印板卻足。故未錄略在，知者可鑒耳。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0408001" n="0408001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0408a15"/><p xml:id="pZW05p0408a1501">上文的「經傳三十帙」，就是「宋譯一部分」，上文的「未入藏
<lb ed="ZW" n="0408a16"/>經二十七帙」，就是「續補部分」。</p>
<lb ed="ZW" n="0408a17"/><p xml:id="pZW05p0408a1701">在這個過程中，還不斷有一些新的典籍送到印經院隨藏流
<lb ed="ZW" n="0408a18"/>通，如《御制蓮華心輪迴文》等。開始時它們並沒有按照《千字
<lb ed="ZW" n="0408a19"/>文》排序給號。但當它們隨著《開寶藏》傳入高麗，卻被收入《高
<lb ed="ZW" n="0408a20"/>麗藏》。所以造成其後這些典籍在《高麗藏》與《趙城金藏》中的
<lb ed="ZW" n="0408a21"/>帙號不同。此外，新的經典還在源源不斷地譯出，不斷地送到印
<lb ed="ZW" n="0408a22"/>經院入藏流通。關於這一點，在《大中祥符法寶錄》等宋代經錄
<lb ed="ZW" n="0408a23"/>中有詳盡的記載。</p>
<lb ed="ZW" n="0408a24"/><p xml:id="pZW05p0408a2401">也就是說，《開寶藏》實際可以分爲正藏與續藏兩個部分。
<lb ed="ZW" n="0408a25"/>正藏是《開元入藏錄》部分，形態比較固定。續藏是其後增補的
<lb ed="ZW" n="0408a26"/>部分，形態還沒有固定。續藏是其後增補的部分，形態還沒有固
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0409a" n="0409a"/>
<lb ed="ZW" n="0409a01"/>定。所謂沒有固定主要表現在兩個方面：一個是後續典籍不斷
<lb ed="ZW" n="0409a02"/>湧現，從而不斷編聯新的千字文帙號隨藏流通；另一個是部分典
<lb ed="ZW" n="0409a03"/>籍雖然沒有千字文帙號，但也在不斷增加並隨藏流通。天聖五
<lb ed="ZW" n="0409a04"/>年（1027）時《開寶藏》已經增長到哪一個字號，還需要進一步研
<lb ed="ZW" n="0409a05"/>究。但起碼我們現在可以列出直到「奄」字號的各種典籍。亦
<lb ed="ZW" n="0409a06"/>卽：</p>
<lb ed="ZW" n="0409a07"/><p xml:id="pZW05p0409a0701">一、「天」到「英」，開元舊錄部分，480帙。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a08"/><p xml:id="pZW05p0409a0801">二、「杜」到「轂」，宋譯一部分，30帙。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a09"/><p xml:id="pZW05p0409a0901">三、「振」到「奄」，續補部分，27帙。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a10"/><p xml:id="pZW05p0409a1001">從有關資料看，此時在「奄」字號以下，至少還編了30個字。
<lb ed="ZW" n="0409a11"/>也就是說，自開元舊錄部分以下，至少增加87帙。祇是具體內容
<lb ed="ZW" n="0409a12"/>還需要深入考證。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0409a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">６、問題的癥結</cb:mulu><head>６、問題的癥結</head>
<lb ed="ZW" n="0409a14"/><p xml:id="pZW05p0409a1401">瞭解上述背景，我們就可以明白在天台敎典問題上出現種
<lb ed="ZW" n="0409a15"/>種矛盾說法的癥結所在。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a16"/><p xml:id="pZW05p0409a1601">如前所述，天聖四年（1026）仁宗欲將天台敎典及慈恩章疏
<lb ed="ZW" n="0409a17"/>收歸入藏。當時仁宗要求將這些典籍「編聯入藏」，亦卽按照前
<lb ed="ZW" n="0409a18"/>此已經形成的《開寶藏》增補慣例，將天台、慈恩典籍接在已經入
<lb ed="ZW" n="0409a19"/>藏的諸種典籍後面，繼續按照《千字文》順序排字給號。但惟淨
<lb ed="ZW" n="0409a20"/>提出不同意見：「請以智者、慈恩二書附於《開元錄･東土集傳》之
<lb ed="ZW" n="0409a21"/>次，」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0409001" n="0409001"/>也就是要插在當時《開寶藏》的「開元舊錄部分」與「宋譯
<lb ed="ZW" n="0409a22"/>一部分」之間。這就完全打亂了《開寶藏》的旣成結構。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a23"/><p xml:id="pZW05p0409a2301">惟淨爲什麼要提出這樣的建議？這祇要看看第二年惟淨所
<lb ed="ZW" n="0409a24"/>編的《天聖釋敎總錄》就可以明白。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a25"/><p xml:id="pZW05p0409a2501">首先，惟淨把全部入藏典籍分爲三大部分：開元舊錄部分；
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0410a" n="0410a"/>
<lb ed="ZW" n="0410a01"/>宋代以前部分；宋代新出部分。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0410001" n="0410001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0410a02"/><p xml:id="pZW05p0410a0201">所謂「開元舊錄部分」卽指《開元入藏錄》部分，也就是《開寶
<lb ed="ZW" n="0410a03"/>藏》的正藏部分，共480帙。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a04"/><p xml:id="pZW05p0410a0401">所謂「宋代以前部分」指宋代以前所出的佛敎典籍，它又包
<lb ed="ZW" n="0410a05"/>括二部分典籍：一、<name role="" type="person">宋仁宗</name>要求收歸入藏的天台、慈恩典籍及其
<lb ed="ZW" n="0410a06"/>他若干典籍，計24帙。二、前述之續補部分，卽《廣品歷章》、《貞
<lb ed="ZW" n="0410a07"/>元續開元錄》以及《貞元續開元錄》所收典籍，計27帙。從時代
<lb ed="ZW" n="0410a08"/>講，第一部分典籍最早，與「開元舊錄」部分年代相當；第二部分
<lb ed="ZW" n="0410a09"/>典籍的年代晚於《開元錄》。這也就是惟淨堅持要把天台、慈恩
<lb ed="ZW" n="0410a10"/>典籍緊插在「開元舊錄」部分之後的原因。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a11"/><p xml:id="pZW05p0410a1101">所謂「宋代新出部分」卽宋代譯纂的佛經。這批典籍也分爲
<lb ed="ZW" n="0410a12"/>兩個部分：一、《大中祥符錄》所收部分，60帙；二、《大中祥符錄》
<lb ed="ZW" n="0410a13"/>後新出經，11帙。第一部分的典籍，本來是隨譯出，隨入藏。但
<lb ed="ZW" n="0410a14"/>現在惟淨按照《開元入藏錄》大小乘、經律論、賢聖集傳的體例，
<lb ed="ZW" n="0410a15"/>全部重新作了整理。第二部分則大體按照譯出的年代先後排
<lb ed="ZW" n="0410a16"/>序。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a17"/><p xml:id="pZW05p0410a1701">也就是說，《開寶藏》的續藏部分本來是一個大雜燴，沒有什
<lb ed="ZW" n="0410a18"/>麼結構體例可言。但在《天聖釋敎錄》中，惟淨對《<anchor xml:id="nkr_note_add_0410a1801" n="0410a1801"/><anchor xml:id="beg0410a1801" n="0410a1801"/>開<anchor xml:id="end0410a1801"/>寶藏》的結
<lb ed="ZW" n="0410a19"/>構作了大規模的調整。以使各種典籍的編排更加符合其年代的
<lb ed="ZW" n="0410a20"/>先後順序與內容的思想傾向。經過惟淨這樣一整理，《開寶藏》
<lb ed="ZW" n="0410a21"/>的結構的確要合理得多。由此看來，惟淨編纂《天聖釋敎錄》，是
<lb ed="ZW" n="0410a22"/>在已經沒有多少新經可譯，因而佛敎典籍的數量已可基本穩定
<lb ed="ZW" n="0410a23"/>的情況下，利用天台、慈恩典籍入藏的機會，對前人的譯經作了
<lb ed="ZW" n="0410a24"/>一番系統的整理，以使大藏經的結構體例更加合理，便於使用。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a25"/><p xml:id="pZW05p0410a2501">但問題隨之而來。從太平興國八年（983）《開寶藏》刊刻完
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0411a" n="0411a"/>
<lb ed="ZW" n="0411a01"/>成，到天聖五年（1027）惟淨重編目錄，40多年間，《開寶藏》至少
<lb ed="ZW" n="0411a02"/>已經增加了87帙，千字文帙號也由「英」字號至少已編到「實」字
<lb ed="ZW" n="0411a03"/>號。這些典籍已經刊刻流通。現在惟淨重編新目，調整次序，則
<lb ed="ZW" n="0411a04"/>已經刊刻的那些經版的帙號如何處理？是按照《天聖釋敎錄》挖
<lb ed="ZW" n="0411a05"/>改其帙號，還是一仍其舊？我們甚至可以提出這樣的問題：惟淨
<lb ed="ZW" n="0411a06"/>的這一改革方案，最終是否得到最高當局的批准，得以實施？</p>
<lb ed="ZW" n="0411a07"/><p xml:id="pZW05p0411a0701">從《景祐新修法寶錄》祇提及惟淨整理佛典，卻避而不談《天
<lb ed="ZW" n="0411a08"/>聖釋敎錄》來看，惟淨的方案並沒有得到批准，自然也不可能實施。實
<lb ed="ZW" n="0411a09"/>際上，現在由《趙城金藏》保存下來的《天聖釋敎總錄》版
<lb ed="ZW" n="0411a10"/>式旣與《開寶藏》與《趙城金藏》不類，也沒有千字文帙號，就是
<lb ed="ZW" n="0411a11"/>說，這部著作就沒有正式入藏，是以單本形式附藏流通的。另
<lb ed="ZW" n="0411a12"/>外，從《初刻高麗藏》、《再刻高麗藏》、《守其別錄》、《趙城金藏》來
<lb ed="ZW" n="0411a13"/>看，惟淨的方案的確沒有被實施。</p>
<lb ed="ZW" n="0411a14"/><p xml:id="pZW05p0411a1401">在這裡，《趙城金藏》特別値得我們注意。該藏開雕於金皇
<lb ed="ZW" n="0411a15"/>統九年（南宋紹興十九年，1149），由晉南民間人士發起勸募，按
<lb ed="ZW" n="0411a16"/>照《開寶藏》覆刻。由於並無什麼飽學義學僧參與其間，因此可
<lb ed="ZW" n="0411a17"/>以想見，它覆刻《開寶藏》時祇能原樣照刻，可能在最後增補若干
<lb ed="ZW" n="0411a18"/>典籍，但不可能對原藏結構作大規模的修訂調整。《趙城金藏》
<lb ed="ZW" n="0411a19"/>「天」到「奄」的結構如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0411a20"/><p xml:id="pZW05p0411a2001">「天」到「英」，480帙，開元舊錄部分；</p>
<lb ed="ZW" n="0411a21"/><p xml:id="pZW05p0411a2101">「杜」到「轂」，30帙，宋譯一部分；</p>
<lb ed="ZW" n="0411a22"/><p xml:id="pZW05p0411a2201">「振」到「奄」，27帙，續補部分。</p>
<lb ed="ZW" n="0411a23"/><p xml:id="pZW05p0411a2301">與我們前面討論的《開寶藏》結構完全相同，從而證明上述
<lb ed="ZW" n="0411a24"/>推論的正確。天台敎典與慈恩章疏在《趙城金藏》中的位置如
<lb ed="ZW" n="0411a25"/>下：</p>
<lb ed="ZW" n="0411a26"/><p xml:id="pZW05p0411a2601">「岫」到「畝，15帙，天台敎典；</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0412a" n="0412a"/>
<lb ed="ZW" n="0412a01"/><p xml:id="pZW05p0412a0101">「我」到「庶」，21帙，慈恩章疏。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0412001" n="0412001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0412a02"/><p xml:id="pZW05p0412a0201">這也說明天台、慈恩典籍實際上並沒有象惟淨所計劃的那
<lb ed="ZW" n="0412a03"/>樣，插入到《開寶藏》的「英」字號與「杜」字號之間。由此我們可
<lb ed="ZW" n="0412a04"/>以知道，所謂《天聖釋敎錄》祇是惟淨自己對《開寶藏》的一個修
<lb ed="ZW" n="0412a05"/>訂計劃，旣沒有得到批准，也沒有眞正實施。</p>
<lb ed="ZW" n="0412a06"/><p xml:id="pZW05p0412a0601">這就是問題的癥結。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0412a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">７、結論</cb:mulu><head>７、結論</head>
<lb ed="ZW" n="0412a08"/><p xml:id="pZW05p0412a0801">我們應該肯定，天台敎典於天聖四年（1026）收編入藏。</p>
<lb ed="ZW" n="0412a09"/><p xml:id="pZW05p0412a0901">至於天台敎典入藏後，所繫的千字文帙號是什麼？我們先
<lb ed="ZW" n="0412a10"/>看看天台敎典在當時其餘各藏中的帙號。</p>
<lb ed="ZW" n="0412a11"/><p xml:id="pZW05p0412a1101">1011年開雕《初刻高麗藏》：無；</p>
<lb ed="ZW" n="0412a12"/><p xml:id="pZW05p0412a1201">1080年開雕《崇寧藏》：「更」到「虢」，10帙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0412002" n="0412002"/>；</p>
<lb ed="ZW" n="0412a13"/><p xml:id="pZW05p0412a1301">1112年開雕《毗盧藏》：同上；</p>
<lb ed="ZW" n="0412a14"/><p xml:id="pZW05p0412a1401">1194年開雕《趙城金藏》：「岫」到「畝」，15帙；</p>
<lb ed="ZW" n="0412a15"/><p xml:id="pZW05p0412a1501">1236年開雕《再刻高麗藏》：無。</p>
<lb ed="ZW" n="0412a16"/><p xml:id="pZW05p0412a1601">由此可以證明，天台敎典雖然收歸入藏，起碼在相當長的時
<lb ed="ZW" n="0412a17"/>間內，一直沒有繫上千字文帙號。其流通方式，也與《開寶藏》續
<lb ed="ZW" n="0412a18"/>藏的其他典籍一樣，缺乏周遍性。至於《趙城金藏》中天台敎典
<lb ed="ZW" n="0412a19"/>的帙號是否卽爲承襲《開寶藏》後期帙號所得，亦卽《開寶藏》後
<lb ed="ZW" n="0412a20"/>期是否曾爲天台敎典編繫帙號，這個問題涉及《趙城金藏》目錄
<lb ed="ZW" n="0412a21"/>與《開寶藏》目錄的關係，還要再研究。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0412a22"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">８、餘論</cb:mulu><head>８、餘論</head>
<lb ed="ZW" n="0412a23"/><p xml:id="pZW05p0412a2301">童瑋先生《北宋〈開寶大藏經〉雕印考釋及目錄還原》以《天
<lb ed="ZW" n="0412a24"/>聖釋敎總錄》爲基礎來復原《開寶藏》的續藏部分。如上所述，
<lb ed="ZW" n="0412a25"/>《天聖釋敎總錄》祇是一個擬議中的私家目錄，其改革措施並未
<pb ed="ZW" xml:id="ZW05.0050.0413a" n="0413a"/>
<lb ed="ZW" n="0413a01"/>付諸實踐，與當時流通的《開寶藏》完全不同。所以，恐怕不能把
<lb ed="ZW" n="0413a02"/>它作爲復原《開寶藏》續藏部分的目錄基礎。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0413a03"/><byline cb:type="other">1997年8月</byline></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0401a1301" to="#end0401a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">範</lem><rdg wit="#wit.orig">范</rdg></app>
<app from="#beg0410a1801" to="#end0410a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">開</lem><rdg wit="#wit.orig">關</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0397001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0397001">《八⸺十世紀佛敎大藏經史》，中國社會科學出版社，1991年3月。</note>
<note n="0398001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398001">《佛祖統記》卷七，《大正藏》第49卷第187頁下。</note>
<note n="0398002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398002">「不」，原文作「小」，據校記改。</note>
<note n="0398003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398003">《佛祖統記》卷六，《大正藏》第49卷第185頁上～中。</note>
<note n="0398004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398004">《佛視統記》卷七，《大正藏》第49卷第185頁中。</note>
<note n="0398005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398005">《佛祖統記》卷七，《大正藏》第49卷第186頁下。</note>
<note n="0399001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399001">《佛祖統記》卷七，《大正藏》第49卷第187頁中。</note>
<note n="0399002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399002">《隋書》卷三十五，<name role="" type="person">中華書局</name>標點本，第1099頁。</note>
<note n="0400001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400001">《隋書･經籍志》著錄時，該雜經部分的目錄已殘缺，上述數字是依據當時現存的經本著錄的。</note>
<note n="0400002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400002">這是《歷代三寶記》卷十五的載錄數，與實際統計數尙有參差。</note>
<note n="0401001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0401001">據我統計，慧思著作8部11卷，智者大師著作51部163卷，灌頂著作8部32卷，總計67部206卷。但這些著作未必全部收入天台敎典。</note>
<note n="0401002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0401002">《佛祖統記》卷四十五，《大正藏》第49卷第408頁下。</note>
<note n="0402001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402001">引文所據爲《宋藏遺珍》本。</note>
<note n="0403001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403001">引文所據爲《宋藏遺珍》本。</note>
<note n="0403002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403002">諸藏之分帙並不嚴格按照十卷一帙的分法，往往要兼顧各經典的篇幅及本身的完整性。上述典籍在《趙城金藏》中分爲22帙，本文從之。</note>
<note n="0403003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403003">《佛祖統記》卷四十五，《大正藏》第49卷第409頁上。</note>
<note n="0404001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404001">引文所據爲《宋藏遺珍》本。</note>
<note n="0405001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405001">按原書逐帙統計，爲11帙。但原書誤作「勒成一十帙」（引文所據爲《宋藏遺珍》本）。</note>
<note n="0405002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405002">引文所據《宋藏遺珍》本。</note>
<note n="0405003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405003">該新錄應爲《天聖釋敎錄》，20卷。而《天聖釋敎總錄》三册是該新錄的簡目。</note>
<note n="0406001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406001">載《中國佛敎》（一），知識出版社，1980年4月，第81頁。</note>
<note n="0406002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406002">載《<name role="" type="person">呂澂</name>佛學論著選集》（三），齊魯書社，1991年7月。</note>
<note n="0406003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406003">《北宋〈開寶大藏經〉雕印考釋及目錄還原》，書目文獻出版社，1991年8月，第13頁。</note>
<note n="0408001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0408001">《昭和法寶總目錄》第二卷，第768頁中。</note>
<note n="0409001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0409001">引文所據爲《宋藏遺珍》本。</note>
<note n="0410001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0410001">限於篇幅，本文祇對該三部分典籍作一個粗略地、鳥瞰地的叙述。一些更爲細緻的情況在此祇能先予忽略。</note>
<note n="0412001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0412001">前7帙爲<name role="" type="person">宋仁宗</name>令入藏部分，後14帙是其後增加部分。</note>
<note n="0412002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0412002">從內容看，祇相當於《趙城金藏》從「岫」到「農」的7帙。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0401a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0401a1301">範【CB】，范【藏外】</note>
<note n="0410a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0410a1801">開【CB】，關【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>